TM
266-01-060-1
Toumai |
7–6 mya[2] |
Sahelanthropus
tchadensis
(Holotypus) |
2001 |
Tschad |
Michel
Brunet |
BAR
1000a'00
BAR 1000b'00 |
6 mya[000] |
Orrorin
tugenensis
(Holotypus) |
2000 |
Kenia |
Martin
Pickford, Kiptalam Cheboi, Dominique Gommery, Pierre Mein, Brigitte
Senut |
| ALA-VP
1/20 |
5,5–5,8 mya |
Ardipithecus
kadabba
(Holotypus) |
2001 |
Äthiopien |
Yohannes
Haile-Selassie |
ARA-VP-6/500
«Ardi» |
4,4 mya |
Ardipithecus
ramidus |
1994 |
Äthiopien |
Tim
White et al. |
| KNM-KP
29281 |
4,2–3,8 mya |
Australopithecus
anamensis
(Holotypus) |
1995 |
Kanapoi
(Kenia) |
Meave
Leakey et al. |
doppelte
Fussspur
(aus «Fundstelle G») |
3,6 mya |
vermutlich Australopithecus
afarensis |
1976 |
Laetoli
(Tansania) |
Mary
Leakey |
| LH
4 |
3,8–3,6 mya |
Australopithecus
afarensis
(Holotypus) |
1974 |
Laetoli
(Tansania) |
Mary
Leakey |
KSD-VP-1/1
«Kadanuumuu» |
3,58 mya |
Australopithecus
afarensis |
2005 |
Äthiopien |
Yohannes
Haile-Selassie |
| KNM-WT 40000 |
3,5 mya |
Kenyanthropus
platyops
(Holotypus) |
1999 |
Kenia |
Justus Erus |
Stw
573
(«Little Foot») |
3,3 mya (?) |
Australopithecus
spec. |
1994 |
Südafrika |
Ronald
J. Clarke |
| DIK
1-1 («Selam») |
3,3 mya |
Australopithecus
afarensis |
2000 |
Äthiopien |
Zeresenay
Alemseged |
| AL 200-1 |
3,2–3,0 mya |
Australopithecus
afarensis |
1975 |
Äthiopien |
Donald
Johanson |
AL
129-1a / -1b
Kniegelenk von Hadar |
3,4 mya |
Australopithecus
afarensis |
1973 |
Äthiopien |
Donald
Johanson |
| KT-12/H1 |
3,5–3,0 mya |
Australopithecus
bahrelghazali
(Holotypus) |
1993 |
Tschad |
Michel
Brunet |
AL
288-1
(«Lucy») |
3,2 mya |
Australopithecus
afarensis |
24. November 1974 |
Äthiopien |
Donald
Johanson |
AL
333
(«First Family») |
3,2 mya |
Australopithecus
afarensis |
2. November 1975 |
Äthiopien |
Michael E. Bush |
| AL 444-2 |
3,0 mya |
Australopithecus
afarensis |
26. Februar 1992 |
Äthiopien |
Yoel
Rak |
| LD
350-1 |
2,8–2,75 mya |
Homo
habilis?
Homo
rudolfensis? |
2013 |
Äthiopien |
Chalachew Seyoum |
| STS 14 |
2,8–2,6 mya |
Australopithecus
africanus |
1947 |
Südafrika |
Robert
Broom |
| STS 52 |
|
Australopithecus
africanus |
|
|
|
| STS 71 |
2,5 mya |
Australopithecus
africanus |
1947 |
Südafrika |
Robert
Broom |
| Kind
von Taung |
2,5 mya |
Australopithecus
africanus
(Holotypus) |
1924 |
Südafrika |
Raymond
Dart |
KNM-WT
17.000
(«Black Skull») |
2,5 mya |
Paranthropus
aethiopicus |
1985 |
Kenia |
Alan
Walker |
| BOU-VP-12/130 |
2,5 mya |
Australopithecus
garhi
(Holotypus) |
1997 |
Äthiopien |
Yohannes
Haile-Selassie |
| UR
501 |
2,4 mya |
Homo
rudolfensis |
1991 |
Malawi |
Friedemann
Schrenk |
| RC 911 |
2,4 mya |
Paranthropus
boisei |
1996 |
Malawi |
Friedemann
Schrenk |
| AL 666-1 |
2,3 mya |
Homo
spec.
(Homo
habilis ?) |
1994 |
Äthiopien |
|
Sts
5
(Mrs. Ples) |
2,16–2,05 mya |
Australopithecus
africanus |
1947 |
Südafrika |
Robert
Broom |
| DNH
134 |
2,04–1,95 mya |
Homo
erectus |
2020 |
Südafrika |
Andy Herries |
| TM 1517 |
2,0 mya |
Paranthropus
robustus |
1938 |
Südafrika |
Gert
Terblanche |
| MH1 |
2,0 mya |
Australopithecus
sediba
(Holotypus) |
2010 |
Südafrika |
Lee
Berger |
| KNM-ER
1813 |
1,9 mya |
Homo
habilis |
1973 |
Kenia |
Kamoya
Kimeu |
| KNM-ER
1470 |
1,9 mya |
Homo
rudolfensis
(Holotypus) |
1972 |
Kenia |
Bernard
Ngeneo |
| SK 48 |
1,8 mya |
Paranthropus
robustus |
1948 |
Südafrika |
Robert
Broom |
OH
5
«Zinj» oder
«Nussknacker»
(+ Unterkiefer Peninj
1) |
1,8 mya |
Paranthropus
boisei
(Holotypus) |
1959 |
Tansania |
Mary
Leakey |
| OH 8 |
1,8 mya |
Homo
habilis |
1960 |
Tansania |
Jonathan
Leakey |
OH
24
(«Twiggy») |
1,8 mya |
Homo
habilis |
1968 |
Tansania |
Peter
Nzube |
OH
62
(«Dik-dik hominid») |
1,8 mya |
Homo
habilis |
1986 |
Tansania |
Tim
White |
| OH 65 |
1,8 mya |
Homo
habilis |
1995 |
Tansania |
Fidelis
Masao |
| D 2700 |
1,8 mya |
Homo
erectus ergaster georgicus |
2001 |
Georgien |
|
OH 7
«Jonnys Child» |
1,75 mya |
Homo
habilis
(Holotypus) |
1960 |
Tansania |
Jonathan
Leakey |
| KNM-ER 3733 |
1,75 mya |
Homo
erectus
(H.
ergaster ?) |
1975 |
Kenia |
Bernard Ngeneo |
| KNM-ER
1805 |
1,74 mya |
Homo
habilis |
|
Koobi
Fora, Kenia |
|
| StW
53 |
2–1,5 mya |
Homo
habilis
(«Homo
gautengensis») |
1976 |
Südafrika |
A.
R. Hughes |
| SK
847 |
1,8–1,5 mya |
Homo
erectus
Homo
ergaster ?
«Homo
gautengensis» |
1969 |
Südafrika |
Ronald
J. Clarke |
DNH
7
(Eurydice) |
2–1,5 mya |
Paranthropus
robustus |
1994 |
Südafrika |
André
Keyser |
| SK
46 |
2–1,5 mya |
Paranthropus
robustus |
1949 |
Südafrika |
Robert
Broom |
OH
16
«George» |
1,7 mya |
Homo
habilis |
1963 |
Tansania |
Maiko Mutumbo |
| KNM-ER
406 |
1,7 mya |
Paranthropus
boisei |
1969 |
Kenia |
Richard
Leakey |
| KNM-ER
732 |
1,7 mya |
Paranthropus
boisei |
1970 |
Kenia |
Richard
Leakey |
| KNM-ER
23000 |
1,9 mya |
New Australopithecus boisei |
|
Kenia |
|
| Sangiran
4 |
1,6 mya |
Homo
erectus |
1939 |
Java |
G.H.R.
von Koenigswald |
OH
13
«Cindy» |
1,6 mya |
Homo
habilis |
1963 |
Tansania |
Louis
Leakey |
KNM-WT
15000
(«Nariokotome-Junge») |
1,5 mya |
Homo
erectus
(H.
ergaster ?) |
1984 |
Kenia |
Kamoya
Kimeu |
| KNM-ER 3883 |
1,6–1,4 mya |
Homo
erectus
(H.
ergaster ?) |
|
Kenia |
Richard
Leakey |
Peninj
1 oder
Peninj Mandible |
1,5 mya |
Paranthropus
boisei |
1964 |
Peninj, Tansania |
Kamoya
Kimeu |
OH
9
(«Chellean Man») |
1,5 mya |
Homo
erectus |
1960 |
Tansania |
Louis
Leakey |
| KNM-ER
992 |
1,5 mya |
Homo
erectus
(Holotypus
von H.
ergaster ?) |
1971 |
Kenia |
Richard
Leakey |
| Sangiran
2 |
ca. 1,5 mya |
Homo
erectus |
1937 |
Java |
G.H.R.
von Koenigswald |
| KGA
10-525 |
1,4 mya |
Paranthropus
boisei |
1993 |
Äthiopien |
A.
Amzaye |
| ATE7-1 |
ca. 1,4–1,1 mya |
Homo
aff erectus. |
2025 |
Sierra
de Atapuerca (Sima del Elefante) |
Rosa
Huguet et al. 2025 |
| ATE9-1 |
ca. 1,2 mya |
Homo
sp. |
2008 |
Sierra
de Atapuerca (Sima del Elefante) |
Eduald
Carbonell et al. 2008 |
Sangiran
17
Pithecanthropus VIII |
ca. 1,25 mya
(1,6–0,8 mya) |
Homo
erectus |
1969 |
Java |
Herr Towikromo |
Trinil 2 oder
Pithecanthropus-1
oder Java-Mensch |
1000–700 ka |
Homo
erectus
(Holotypus) |
1891 |
Indonesien |
Eugène
Dubois |
Tighenif
1 (= Ternifine 1)
Atlanthropus mauritanicus / Homo mauritanicus
Homo erectus mauritanicus |
700 ka |
Homo
erectus |
1954 |
Tighennif
(Ternifine), Algerien |
Camille
Arambourg, 1954 |
Saldanha
1
Homo saldanensis |
1000–600 ka ?
600 ka ?
500–200 ka ? |
Homo
erectus ?
archaischer
Homo sapiens ? |
1953 |
Südafrika |
Matthew
Robertson Drennan, 1955 |
| PA
830 |
|
Homo
erectus |
|
Kreis
He, China |
|
| Zhoukoudian
XII |
|
Homo
erectus |
|
Zhoukoudian,
China |
|
| ATD6-5 |
ca. 860-780 ka |
Homo
antecessor
(Holotypus)
Homo
erectus ? |
1995 |
Sierra
de Atapuerca (Gran Dolina) |
José
María Bermúdez de Castro |
Ceprano
1
Homo
cepranensis |
900–450 ka |
Homo
erectus ? |
1994 |
Italien |
Francesco
Mallegni et al. 2003 |
| Bodo
1 |
600 ka |
Homo
erectus |
1976 |
Äthiopien |
B.
Asfaw |
GPIH.1
Unterkiefer
von Mauer
(«Heidelberg-Mensch») |
600 ka oder 500 ka |
Homo
heidelbergensis
oder
Homo erectus heidelbergensis (Typusexemplar) |
1907 |
Mauer
(Baden), Deutschland |
Daniel
Hartmann |
| Peking-Mensch
oder Sinanthropus pekinensis |
770, 600 und 500 ka |
Homo
erectus |
1921–1937 |
Peking |
Otto
Zdansky, Davidson
Black |
| BH-1 |
ca. 525–395 ka |
Homo
heidelbergensis |
2008 |
Serbien |
Mirjana
Roksandic et al. 2011 |
| Atapuerca
5 («Miguelón») |
ca. 500–300 ka |
Homo
heidelbergensis |
1992 |
Sierra
de Atapuerca (Sima de los Huesos) |
J.
M. Bermúdez de Castro |
| Ndutu
1 |
400–200 ka |
Homo
erectus ?
archaischer
Homo sapiens ? |
1973 |
Ndutu-See, Tansania |
Amini Mturi |
| Salé
1 |
400 ka (?) |
Homo
erectus ?
archaischer
Homo sapiens ? |
1971 |
Salé,
Marokko |
Jean-Jacques Jaeger |
Arago XXI + Arago XLVII
(Mensch
von Tautavel) |
400 ka |
Homo erectus tautavelensis
oder
Homo
heidelbergensis |
1971 |
Tautavel,
Frankreich |
Henry
de Lumley |
| Petralona
1 |
500–250 ka |
Homo
heidelbergensis |
1960 |
Griechenland |
|
| Hathnora
1 |
500–200 ka |
Homo
erectus (H. erectus narmadensis) oder
Homo
heidelbergensis |
5. Dezember 1982 |
Indien |
Arun
Sonakia |
| Swanscombe-Schädel |
400 ka |
Homo
heidelbergensis |
1935 |
England |
Alvan
T. Marston |
| Homo
erectus bilzingslebenensis |
400–350 ka |
Homo
erectus? |
1972 |
Bilzingsleben,
Deutschland |
Emanuel
Vlcek, 1978 |
Vértesszolos
I und II
Homo
erectus palaeohungaricus |
328–310 ka, 185 ka |
Homo
erectus? |
1965 |
Vértesszolos,
Ungarn |
Andor
Thoma, 1966 |
| Dinaledi Hominin 1 (DH1) inmitten von 1550 Knochen
und Zähnen von 15 Individuen |
335–236 ka (evtl.) |
Homo
naledi
(Holotypus) |
2013 |
Südafrika |
Lee
Berger et al., 2015 |
Steinheim
Homo
steinheimensis |
300 ka |
Homo
heidelbergensis |
1933 |
Steinheim
an der Murr, Deutschland |
Fritz
Berckhemer, 1936 |
| Irhoud
1 |
300 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1961 |
Djebel
Irhoud, Marokko |
|
| Irhoud
2 |
300 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1963 |
Djebel
Irhoud, Marokko |
|
| Irhoud
3 |
300 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1968 |
Djebel
Irhoud, Marokko |
|
| Dali-Mensch |
300–260 ka |
Homo
erectus |
1978 |
China |
Shuntang
Liu |
Florisbad
1
Homo
helmei
Homo florisbadensis |
260 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1932 |
Südafrika |
Thomas F. Dreyer, 1935 (als «Africanthropus helmei») |
| Ngandong
7 |
250 ka |
Homo
erectus |
1931 |
Indonesien |
C.
ter Haar und G.H.R.
von Koenigswald |
| Saccopastore
1 |
250 ka |
Homo
neanderthalensis |
1929 |
Italien |
A. Giovannini und V. Casorri |
| Ehringsdorfer
Urmensch |
250 ka |
Homo
neanderthalensis |
1908 |
Ehringsdorf,
Deutschland |
Gustav
Schwalbe, 1914, Hans
Virchow, 1914, 1920, Emanuel
Vlcek, 1993 |
Kabwe
1
(Broken Hill 1) |
300–200 ka |
Homo
rhodesiensis
(Holotypus)
Archaischer
Homo sapiens ?
Homo
erectus ? |
1921 |
Nordrhodesien
(heute: Sambia) |
Tom
Zwiglaar |
| LH
18 |
200 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1976 |
Tansania |
Day et al. 1980 |
| Xujiayao-Mensch |
200–160 ka |
Homo
juluensis |
2024 |
China |
Wu & Bae 2024 |
| Omo
1 |
195 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1967/2001 |
Äthiopien |
Richard
Leakey |
| Omo
2 |
195 ka |
später Homo
erectus oder Archaischer
Homo sapiens |
1967 |
Äthiopien |
Richard
Leakey |
Herto-Schädel
Homo sapiens idaltu |
160 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1997–2003 |
Herto
(Mittlerer
Awash, Äthiopien) |
Tim
White, Berhane
Asfaw et al., 2003 |
| Altamura-Mann |
172–130 ka |
Homo
neanderthalensis |
1993 |
Altamura,
Italien |
Eligio Vacca |
| Singa
1 |
150–120 ka |
Archaischer
Homo sapiens |
1924 |
Singa,
Sudan |
W.R.G. Bond |
| Krapina
3 |
130 ka |
Homo
neanderthalensis |
1899 |
Kroatien |
Dragutin
Gorjanovic Kramberger |
| Tabun
C1 |
120 ka |
Homo
neanderthalensis |
1967–1972 |
Israel |
Arthur Jelinek |
| Eyasi
1 |
132–88 ka |
Homo
sapiens |
1935 |
Eyasisee,
Tansania |
Hans
Reck und Ludwig
Kohl-Larsen, 1936 |
| Klasies-River-Höhlen |
125–75 ka |
Homo
sapiens |
ab 1960 |
Südafrika |
Ray
Inskeep, Robin
Singer, John
Wymer, Hilary
John Deacon |
| Skhul
V |
ca. 100 ka |
Homo
sapiens |
1933 |
Skhul-Höhle,
Karmel,
Israel |
Theodore
D. McCown und H.
Moivus, Jr. |
| Qafzeh IX |
ca. 100 ka |
Homo
sapiens |
1933 |
Qafzeh-Höhle,
Israel |
Theodore
D. McCown und H.
Moivus, Jr. |
| Skhul
IX |
|
Neandertaler?
später
Archaischer Homo sapiens? |
|
Skhul-Höhle,
Karmel,
Israel |
|
| Qafzeh
VI |
ca. 100 ka |
Homo
sapiens |
1933 |
Qafzeh-Höhle,
Israel |
Theodore
D. McCown und H.
Moivus, Jr. |
LB1
(«Hobbit») |
ca. 100–60 ka |
Homo
floresiensis
(Holotypus) |
2003 |
Indonesien |
Peter
Brown et al. |
| La
Ferrassie 1 |
70 ka |
Homo
neanderthalensis |
17. September, 1909 |
Frankreich |
R.
Capitan und D.
Peyrony |
| La
Quina 5 |
|
Homo
neanderthalensis |
|
Frankreich |
|
| La
Quina 18 |
|
Homo
neanderthalensis |
|
Frankreich |
|
| Guattari
1 (ehemals Circeo I) |
|
Homo
neanderthalensis |
1939 |
Italien |
Alberto
Carlo Blanc |
| Gibraltar
1 |
70–45 ka |
Homo
neanderthalensis |
1848 |
Gibraltar |
|
| NG
6 |
100–50 ka
|
Homo
erectus |
1931 |
Indonesien |
C.
ter Haar und G.H.R.
von Koenigswald |
| Shanidar
1 |
80–60 ka |
Homo
neanderthalensis |
1961 |
Irak |
Ralph
Solecki |
| La
Chapelle-aux-Saints 1 |
60 ka |
Homo
neanderthalensis |
3. August 1908 |
Frankreich |
A.
und J.
Bouyssonie, L.
Bardon |
| Amud
1 |
60–50 ka |
Homo
neanderthalensis |
|
Amud-Höhle,
Israel |
|
| Amud
7 |
55 ka |
Homo
neanderthalensis |
|
Amud-Höhle,
Israel |
|
| Le
Moustier |
45 ka |
Homo
neanderthalensis |
1909 |
Frankreich |
Otto
Ha |
| Denisova-Mensch |
48–30 ka |
ungeklärt[1]
|
2010 |
Russland,
Tibet |
|
| Neandertal
1 |
42 ka |
Homo
neanderthalensis
(Holotypus) |
1856 |
Neandertal,
Deutschland |
Johann
Carl Fuhlrott |
| Spy
I |
42 ka |
Homo
neanderthalensis |
1886 |
Grotte
de Spy, Jemeppe-sur-Sambre,
Belgien |
Marcel de Puydt, Max Lohest |
| Spy
II |
42 ka |
Homo
neanderthalensis |
1886 |
Grotte
de Spy, Jemeppe-sur-Sambre,
Belgien |
Marcel de Puydt, Max Lohest |
| Mungo
Man |
40 ka |
Homo
sapiens |
1974 |
Australien |
Jim Bowler |
| Mungo
Lady |
40 ka |
Homo
sapiens |
1969 |
Australien |
Jim Bowler |
| Qafzeh 6 |
|
Homo
sapiens |
|
Qafzeh-Höhle |
|
| Tianyuan
1 |
40 ka |
Homo
sapiens |
2003 |
VR
China |
Hong
Shang et al. |
| Hofmeyr-Schädel |
36 ka |
Homo
sapiens |
1952 |
Südafrika |
|
| Cro-Magnon
1 |
30 ka |
Homo
sapiens |
1868 |
Frankreich |
Édouard
Lartet |
| Predmost
3 |
|
Homo
sapiens |
|
|
|
| Afalou
13 |
|
|
|
|
|
| Wadi
Kubbaniya |
|
|
|
|
|
| Wadi
Halfa 25 |
|
|
|
|
|
| Minatogawa
1 |
18–16 ka |
Homo
sapiens |
1970 |
Japan |
|
| Tandou |
|
|
|
|
|
Suchbegriff eingeben
| Kow
Swamp 1–22 |
13–9 ka |
Homo
sapiens |
1968 |
Australien |
A.G.
Thorne |
| Wadjak
1 |
12–10 ka |
Homo
sapiens |
1888 |
Indonesien |
Eugène
Dubois |
| SDM
16704 (Del Mar Man) |
11,3 ± 1,2 ka |
Homo sapiens |
|
USA
(Kalifornien) |
|
| Combe
Capelle (Grab) |
9 ka (Neudat. 2011) |
Homo
sapiens |
1909 |
Combe
Capelle, Frankreich |
Otto
Hauser |
| Kennewick-Mann |
9,3 ka |
Homo
sapiens |
1996 |
Kennewick,
USA |
James
C. Chatters |
| Lothagam
4b (Lo 4b) |
7,5 ka |
Homo sapiens |
1965–1975 |
Kenia |
|
| Ötzi
(«Mann vom Tisenjoch») |
5,3 ka |
Homo
sapiens |
1991 |
Ötztaler
Alpen (zwischen Österreich und Italien) |
Helmut
und Erika Simon |
| Tepexpan-Mensch |
5 ka |
Homo
sapiens |
1947 |
Mexiko |
H.
de Terra |
| Cerro Sota 2 |
3,7 ka (BP) |
Homo
sapiens |
1936 |
Chile |
Junius
Bird |
| Homo
sapiens balangodensis |
?? |
Homo
sapiens |
1969 |
Sri
Lanka |
P. E. P. Deraniyagala |